गृहस्थीका लागि व्यवहारिक शिक्षा

 पृष्ठभूमि

बुद्धको शिक्षा सार्वभौम छ । अभ्यास गर्न सकेमा गृहस्थहरूका लागि त यो सञ्जीवनी नै हो । त्यसबेला मगधमा चालीस करोडका मालिक कुनै गृहपति थिए । उनको छोराको नाम सिगाल थियो। अभिमान/घमण्डका कारण बुद्धको शरणमा जान रोकिएको थियो सिगाल । उसलाई उसका पिताले मर्नुअघि हरेक विहान गङ्गामा स्नान गरेर ६ वटा दिशालाई नमस्कार गर्न आग्रह गरे । पिताको यस्तो अन्तिम आग्रहलाई मान्न सिगाल तयार भयो । गङ्गामा नुहाएर दिशाहरूलाई नमस्कार गरिरहेको बेलामा बुद्ध र सिगालको भेट हुन्छ। त्यहाॅ बुद्धले गृहस्थहरूका लागि अति महत्वपूर्ण उपदेश दिनुभएको पाइन्छ । यिनै उपदेशहरूलाई गृही विनय भनिन्छ।

त्याग्नुपर्ने चौध पापकर्महरू:

१. चारवटा कर्मक्लेश

• प्राणीहत्या
• चोरी,
• असत्य भाषण र
• व्यभिचार

२. चार प्रकारका पाप

• रागका कारण गरिने पाप
• द्वेषको कारण गरिने पाप
• मोहका कारण गरिने पाप र
• भय/डर का कारण गरिने पाप

३. सम्पत्ति नाश हुने ६ वटा कारण

• सुरापान
• असमयको भ्रमण
• मेलामहोत्सव/रमझम
• जुवातास
• कुमित्र (खराव मित्र) को संगत र
• आलस्य (अल्छीपन)

सुरापानका बेफाइदा :
• सम्पत्तिको नाश
• परिवारमा कलह
• रोगग्रस्त जीवन
• मानसम्मान गुम्नु
• लाज र शालीनतामा कमी
• मानसिक समस्या

असमयको भ्रमणका बेफाइदा:

• आफू असुरक्षित हुनें
• परिवार असुरक्षित हुनें
• धन असुरक्षित हुनें
• खराब कामको भागीदार भईने संभावना
• अपराधको झुठो आरोप आईलाग्न सक्नें
• अन्य संकट आईपर्ने संभावना

मेलामहोत्सव/रमझममा सहभागी हुॅदा का बेफाइदा:

• नाच, सिनेमा, गीत, कन्सर्ट आदिको कुलत बस्न सक्नें
• रमाइलोका कारण मन अस्थिर हुनें
• गैर सांस्कृतिक संगीतमा रूचि बढ्नें
• जादू, झाॅक्री र नाटक हेर्ने लत बस्नें
• मेलामहोत्सव कहिले आउला भन्ने मनमा आतुरता बढ्नें
• बाजा बजेको सुनिहालेमा घरको काम नै छोडेर जान मन लाग्नें

जुवातासका बेफाइदा:

• शत्रुताको भावना बढ्नें
• पश्चाताप हुनें
• धनको नाश हुनें
• ईज्जतमा दाग लाग्नें
• आफन्त तथा समाजका व्यक्तिले विश्वास नगर्ने
• छोराछोरीको भविष्य धरापमा पर्नें

कुमित्रको संगतका बेफाइदा:

• धूर्त बनिन्छ
• मद्यपानमा फसिन्छ
• दुर्व्यसनी बनिन्छ
• कृतघ्न बनिन्छ
• ठग बनिन्छ
• गुण्डागर्दीमा संलग्न भईन्छ।

अल्छी हुनुका बेफाइदा:

• जाडोको बहानामा काम नहुने
• गर्मीको बहानामा काम नहुने
• साॅझको बहानामा काम नहुने
• बिहानै छ भनी काम नहुने
• भोकको बहानामा काम नहुने
• सार्है खाइयो भन्ने बहानामा काम नहुने।

कस्ता मित्रलाई कुमित्र भनिन्छ?

• लिन जान्ने दिन नजान्ने
• बोलीले ठीक्क व्यवहारले दिक्क पार्ने
• मुखमा राम राम बगलीमा छुरा भएको
• सम्पत्ति उडाउनेछ मित्र

लिन जान्ने दिन नजान्ने मित्र:

• अरूको चोरेरै भएपनि लिनें
• थोरै दिएर धेरै आशा गर्नें
• आपतकालको बहाना बनाएर माग्ने
• पैसाको लागि मात्र साथी बन्ने

बोलीले ठीक्क व्यवहारले दिक्क पार्ने मित्र:

• केही माग्दा अघि भर्खर सम्म थियो अरूलाई दिईसकें भनी ठीक्क पार्नें
• केही माग्दा भोलि यस्तो गर्दैछु त्यसैले साॅचेर राखेको भनी ठीक्क पार्नें
• देखावटी सम्मान देखाउने
• आफूसंगै भएको अरूलाई चाहेको कुरा काम नलाग्ने गरी बिग्रिसकेको बहाना गर्ने

मुखमा राम राम बगलीमा छुरा भएको मित्र:

• खराब काम गर्न उक्साउनें
• अगाडि प्रशंसा गर्ने
• पछाडि निन्दा गर्ने।

सम्पत्ति उडाउने मित्र:

• मद्यपानमा साथ दिनें
• कुसमयमा चोक र गल्ली घुम्न जोड गर्नें
• एउटै काममा गहिरिएर लामो समयसम्म लागिरहन बाधा पुर्याउने
• मनोरञ्जनका लागि मात्र साथी बन्ने
• जुवातासका आदि दुषकृत्यमा साथ दिनें ।

- बुद्ध दर्शन

सरल अध्ययन। 

देवाली पूजास्थलमा मन्दिर किन हुॅदैन ?

                                 

                                                               - चिरञ्जिवी पौडेल 

'देवाली' पूजा हामी सवैले आ-आफ्नो परम्परा अनुसार गर्दै आएका छौं। यसलाई 'कुलपूजा' पनि भनिन्छ। यो हरेक जातजातिहरूमा आ-आफ्नो रीति र परम्परा अनुसार गर्ने चलन रहेपनि यसभित्र रहेका कतिपय कुराहरू हामीले बुझेर अबलम्बन गरेका हुॅदैनौं। बुझ्नु भन्दापनि हामी बाजेको सिको छोरा, नाती र पनातिहरूले गरिआएका छौं।

त्यस्तै एउटा चलन अधिकांश बाहुन क्षेत्रीहरूको देवाली पूजामा देख्न सकिन्छ। उनीहरूको देवाली पूजा गर्ने ठाउँलाई 'गौरो' भनिन्छ । तर गौरोमा न कुनै खास देबताको मूर्ति वा स्वरूप हुन्छ न त कुनै मन्दिर नै ।
 आखिर यस्तो किन हुन्छ ?

हामी धेरैले यसरी सोंचेकै हुॅदैनौं।
किन त ?

यसरी नसोच्नुका धेरै कारण छन् -
एउटा कारण हो- परम्परादेखि पूर्वजहरूले गर्दै आएको कुरामा प्रश्न र जिज्ञासा राख्न हामीलाई सिकाईएकै हुॅदैन। त्यस्तै अर्को कारण यो पनि हो कि - त्यसरी प्रश्न र आलोचनात्मक जिज्ञासा राख्न हामी डराउॅछौं पनि।

हामीमा यस्तो डर खासगरी तीन किसिमको हुन्छ:
पहिलो - सोधीखोजी गर्दा मेरो कुलका अरू मान्छेले नराम्रो मान्ने हुन् कि भन्ने डर ?
 दोस्रो - मलाई मात्रै थाहा नभएको होला अरुलाई त थाहा होला, यति सामान्य कुरा पनि अहिलेसम्म थाहा नपाएको भनेर लाज पो हुनें हो कि भन्ने डर ?
 र तेस्रो बुझ्न खोज्दा कतै बन्धुहरूबीच 'कुलद्रोही' पो भईने हो कि भन्ने डर ?
यिनै र यस्तै यस्तै डरहरूका कारण हामी कुनै कुरा बुझ्ने प्रयत्‍न नै गर्दैनौ । जसका कारण हामी जीवनभर अबुझ भएरै वस्छौं।

जब हामीभन्दा अगाडिका वितेर जान्छन् र हामी पुरानो पुस्ता बन्दछौं, त्यतिवेला हामीभन्दा नयाँ पुस्तालाई दिने जवाफ हामीसंंग हुॅदैन र त्यति बेला भन्नुपर्ने हुन्छ -
खै बाबु, बा ले बाॅसको झ्याङ्गमुनी बोका काटेको देखेको हो, के गरेको बा भन्दा कुलपूजा भन्थे, अरू थाहा भएन। अनि बोका त काट्नु भएछ कुन देवताको पूजा गर्नु भो त? - खै त्यो पनि थाहा छैन।
यस्तै यस्तै बन्न पुग्छौं।

तपाईँ अहिलेसम्म आफ्ना कतिवटा देवाली/कुलपूजामा सहभागी हुनुभयो ? के तपाईले कहिल्यै सोध्नुभयो - हरेक देवस्थलमा मन्दिर हुन्छ तर देवाली गर्ने गौरोमा किन मन्दिर हुॅदैन भनेर ?

यसको जवाफका लागि हाम्रा पुर्खाहरूको प्राचीन जीवनतर्फ जानुपर्ने हुन्छ।
हाम्रा पुर्खाले खासगरी वेद लेखिनु भन्दा अगाडि नै आफ्ना इष्ट देवताको पूजा गर्ने गर्थे। त्यति बेला उनीहरूले 'मष्ट देवता' को पूजा गर्ने गर्थे। मष्ट देवता वैदिक सभ्यता (वेदमा उल्लेख भए बमोजिमका धेरै देवता र रीतिथिति) भन्दा अगाडिका हुन्। तर यी देवतालाई वेद र पुराणहरूले ग्रहण गरेका छैनन्। अरू देवताहरू जो मन्दिर र मूर्ति वनाएर पुजिन्छन्, तिनीहरूको पूजा गर्ने चलन हाम्रा पुर्खाहरूले वैदिक सभ्यतालाई अपनाउदै जाने क्रममा अरूहरूबाट सिकेका हुन। ती सिकाउनेहरू मष्ट देवताको पूजा नगर्ने तर हिन्दुहरू नै थिए।

मष्ट देवताका अनेक नामहरू छन्। यिनी डुलिहिंड्ने (एकै ठाउँमा नबस्ने) वायु देवताको रूपमा पनि मानिन्छन्। त्यसैले यिनलाई मन्दिरमा वस्न मन नपराउने देवता हुॅदा देवाली पूजामा मष्ट देवतालाई पूजा गर्नेहरूले मन्दिर नबनाउने गरेको विश्वास गरिन्छ। कुनै ठाउँमा गौरोलाई पर्खालले घेरिए पनि छानो भनें हाल्दैनन्। यो नै हाम्रो प्राचीन संस्कृति हो, जुन वेद भन्दा पनि पुरानो संस्कृति हो।

यस अर्थमा अरु देवी देवताहरूको पूजाका लागि मन्दिर वनाईए पनि खासगरी देवाली पूजाका लागि मन्दिर वनाउनु भनेको जानेर वा नजानेर हामीले हाम्रो मौलिक संस्कृतिलाई छोड्नु वा विर्सनु हो।
 समय अनुसार हरेक कुरा परिवर्तन गर्नुपर्छ भन्ने तर्क यस्तो कुरामा राम्रो मान्न सकिँदैन। किनकी कुल पूजाको महत्व कुलको मौलिकताको सकेसम्म संरक्षण गर्नु मा नै हुन्छ, मौलिकता नष्ट गर्नु मा होइन। यसले हाम्रा पुर्खाहरू प्रकृति पूजक नै हुन् भन्ने देखाउँछ।

मष्ट देवताको पूजा गर्ने ठाउॅमा पूजा गर्ने मुख्य मान्छेलाई पूजारी होइन धामी भनिन्छ। यी देवता एकै ठाउँमा नबस्ने भएकोले पूजा गर्नुपर्दा यिनलाई वोलाएपछि मात्रै आउॅछन्। यो बोलाउने विधि हुन्छ, जसलाई बोलाउॅदा धामीले मष्ट देवताका पिता शिव, वर्षाका देवता इन्द्र, मष्ट देवताकी वहिनी भवानी, शक्तिदेवीहरू, नजिकका नरदेवता, सिमेहरू र भुमेहरू, देवाली पूजा गर्नेहरुका पुर्खाहरू लगायतका सवैको सम्झना गरेर ती सबैको सहयोग माग्छन्। यसरी स्मरण गरेर सहयोग लिंदा शरीरमा कम्पन आउने (काम्ने) पनि हुन्छ। सहयोग चाॅही सबैले सुन्ने गरी माग्नुपर्ने चलन छ। यतिवेला धामीले बोल्ने भाषालाई 'पतुर्ने' पनि भन्दछन् । जुन भाषा सवैले नवुझ्न पनि सक्छन्।

मष्ट देवताको थानलाई 'माडौ' भनिन्छ । त्यसमा छानो हुॅदैन, मूर्ति हुॅदैन। ढुङ्गो थापेर अथवा खोपामै पूजा गरिन्छ। त्यहाॅ फलामको त्रिशुल सहितको लिंगो गाडिएको हुन्छ, त्यसलाई 'आलम' भनिन्छ, त्यसमा कपडाका ध्वजा पताका बाँधिन्छ। त्यसको मूल भागमा ओडार आकारको गर्भगृह बनाइन्छ, जसलाई 'गब्युर' भन्दछन्। गौराभित्र र वरपर ढुङ्गा, काठ, तामा, पित्तल, काॅश, आदिका त्रिशुल, रूद्राक्षको माला, दियो र शंख घण्टा राख्न सकिन्छ।

थानभित्र एक सानो माटाको मैरो बनाईएको हुन्छ, त्यसलाई 'गादी' भनिन्छ । फलामको डण्डी सहितको धुपौरो (सोटा) त्यसमा राखिन्छ। गौरो कैलाश तर्फ फर्केको ठाउॅ वा पाखोमा बनाइन्छ। मष्ट देवतालाई बाल व्रम्ह्चारी(अविवाहित) मानिन्छ। त्यसैले उनलाई एकातिर निराकार (कुनै आकार र रूप नभएका) मानेर मूर्ति बनाई छानामुनि राख्ने काम गरिन्न केबल ढुङ्गो थापेर पूजा गरिन्छ भनें अर्कोतिर पूजा गर्दा रंगीचंगी फूलहरूले पूजा पनि गरिँदैन सेता फूलहरूले मात्रै पूजा गरिन्छ।

दमाईंहरूले पूजाका बखत वाजा वजाउने र कामीहरूले त्रिशुल, करवा, लिङ्गो, सुटो(ठड्यौरो) आदि वनाएर सघाउने हुॅदा समाजमा उनीहरु मष्ट पूजाका अभिन्न अंग मानिन्छन्।

धेरै ठाउँमा बाह् भाइ मष्ट र तिनका नौं वहिनी भवानी हुन् भनिन्छ। 
तर जे जति र स्थानिय नाम अनुसार जे भने पनि मष्टको स्वभाव अनुसार यी देवताहरू खासगरी तीन किसिमका हुन्छन् :
एउटा- भोग (बलि) खाने-दाढे,
दोस्रो - दूध मात्रै खाने-दुधे र
तेस्रो - बलि र दूध दुवै खाने-रोडे ।
यिनै तीन मध्ये कसैले एउटालाई त कसैले अर्कोलाई कुल देवताको रूपमा पूजा गर्ने गरेको पाइन्छ।

गौरो फुटाई अन्यत्र लैजानेहरूलाई विधि पूर्वक धामीले लालमोहर गरेर दिईन्छ। फूटेर जानेहरूलाई कुनैपनि चिज तिर्न तिराउन पाइदैन। एकपटक फुटेर गएकोलाई फेरि मिसाउन पनि सकिन्छ।

चिरञ्जीवी पौडेल
२०७७ जेठ




सन्दर्भ स्रोतहरू:
• मस्टो हाम्रो कुलदेवता: डा. माधव प्रसाद पोखरेल, परिशिष्टाकं झन नयाँ, २०७६ मंसीर, काठमाडौं ।
• खस जातिको इतिहास: बालकृष्ण पोखरेल, फिनिक्स बुक्स, काठमाडौं ।
• The State and Society in Nepal: Historical Foundation and Contemporary Trends, Himal Books, Lalitpur.
• डा. विपीन अधिकारी :नेपालमा खस जाति, आर्य खसका १५००० वर्ष, मधुवन प्रकाशन काठमाडौं।

घरवेटी बा लाई चिठ्ठी

आदरणीय घरवेटी बा,
नमस्कार।

म तपाईँको काठमाडौंको सोह्रखुट्टेको तल्लो घरको छिँडीको सानो चाॅही कोठामा बस्ने गोविन्द।
त्यो कुनापट्टिको अँध्यारो कोठा छ नि, हो त्यही के बा । तपाईँले कहिलेकाही मलाई मायाॅ गरेर गोफ्ले भनेर बोलाउनु हुन्थ्यो नि हो त्यही गोफ्ले ।

बा लाई थाहै छ, लकडाउन भएपछि पनि केही दिनसम्म त म काठमाडौंमै थिएॅ । पछि पैसा नि सकियो, खुल्ने सुरसार नि भएन, अनि बस्न गाह्रो भो, अनि म त उता सामाखुसी तिर बस्ने साथीहरूको कोठामा गएँ।
२ दिन त्यहाॅ साथीहरूकहाॅ बसेपछि रातीको समयमा हिड्यौं र ६ दिनका दिन गाउॅमा आईपुगिम।
'डिक्जाम' बाबु र 'रहेसा' नानीलाई त म जान्छु होला बस्न गाह्रो भयो, कलेज खुल्ने कुरा पनि ठेगान भएन भनेर एकपटक भनेको थिएॅ । तर बा लाई भेट्न मौका मिलेन। नानी बाबुहरूले हजुरबा संग भने, भनेनन् थाहा भएन।

बा अब कोरोनाको महामारी लामो हुने जस्तो छ। अब काठमाडौंमा फर्केर बसिएला जस्तो छैन । लामो समयसम्म तपाईँको कोठामा ताला लगाईराख्ने कुरा पनि भएन। त्यसैले मेरो कोठाको साॅचो त्यही ट्वाइलेट अगाडिको र् याकमा थुप्रै पुराना जुत्ता छन् नि बा, हो त्यही ६ नम्बरका मेरा सेता जुत्ता छन् हो त्यसैको भित्रपट्टि छ। त्यसैले खोल्नुहोला। नभटिए ताला फुटाले पनि हुन्छ।
अॅ बा फागुन सम्मको कोठाभाडा तिरेकै हुॅ । तपाईको कालो गातोवाला बही खातामा पनि लेख्नुभ्एकै होला। अव त्यस यताको भाडा मेरो कोठाका सामानबाट मिलाउनुहोला। ग्यासचुलो, सिलिन्डर, कुकर, ताप्के, कटौरा, गिलास, थाल, सिरक, डसना, तन्ना, खाट लगायतका सामान गर्दा तपाईँको बाॅकी भाडा असुल हुन्छ होला जस्तो लाग्छ।
अॅ बा, खाटको एउटा खुट्टा भाॅचिएको छ, विस्तारै खोल्नुहोला नत्र तपाईको खुट्टा थिच्ला फेरि । अलि होसियार हुनुहोला।
डसना चाॅही राम्रो छ बा। एकदम नयाँ हो। बजारमा रामदेव रामदेव भन्छ नि हो त्यही व्राण्डको हो बा।

ग्यास चुल्हो मैले नि सेकेन्ड हेन्ड किनेको हुॅ। कस्तो छ मलाई पनि धेरै थाहा छैन बा । त्यसमा मैले एकदुई पटक मात्रै पकाएको हो। बल्दा अलि पिरो धुवाँ आउथ्यो। तपाईलाई थाहै छ बा मैले धेरैजसो वाहिरै खान्थे।

त्यही बाहिर तन्दुरी रोटी खाएर आउॅदा त हो नि बा एक दिन तपाईँले मलाई ढिलो कोठामा आईस भनेर गाली गर्नु भा को। तपाईँले भन्नु भा थ्यो नि बा - 'ए गोफ्ले यतिवेला कोठामा आउने हो? यस्तै हो भनें मेरो कोठा छोडिहाल, म तँलाई राख्दिन, काला गए गोरा आउॅछन् भनेर।'
अब साॅच्चिकै गोरा आउने वेला भएजस्तो छ बा । तर बा गोरा हरूबाट पैसा लिएपछि हात धुनचाॅही नविर्सनु होला है । बरवाद होला फेरि ।

तर बा तपाईँले जे भने नि मैलै माईन्ड चाॅही गरेया छैन है । मलाई त बा ले माया गरेर मलाई गोफ्ले भनेको जस्तो लाग्थ्यो। त्यसैले त म कहिले पनि रिसाउन्नथें नि हैन र बा। साॅच्चै हो बा मलाई त तपाई मेरै बा जस्तो लाग्थ्यो। के गर्नू बा कहाबाट यो कोरोना आइदियो।

अॅ बा अब धेरै के लेखम् । घरवेटीआमा, विपुलदाई, सविना भाउजू, डिक्जाम र रहेसा लाई पनि सम्झ्याछ भन्दिनुहोला।
हस् त बा नमस्ते।

उही
गोविन्द/गोफ्ले
शितगंगा - ५, जुकेना
अर्घाखाँची।

मान्छे र देश

सामान्यतः हामीलाई लाग्छ कि - महामारीबाट नागरिक मर्छ, आप्रवासी मर्छ, शरणार्थी मर्छ, तर राष्ट्र भनें मर्दैन।

तर कठीन अवस्थामा जुन मुलुकले विवेक पुर्‍याउन सक्दैन त्यहाँ चाॅही राष्ट्र पनि मर्दछ। जब नागरिकले अत्यधिक निराश भई आफ्नो मुलुकको नागरिकतामा भन्दा शरणार्थी सम्बन्धी राष्ट्रसंघीय उच्च आयोग (UNHCR ) को शरणार्थी परिचयपत्रमा आफू बढी सुरक्षित हुने अनुमान गर्न थाल्छ ।
त्यही नै कुनैपनि देश मरेको प्रमाण हो।

अहिले संसारका धेरै मुलुकहरूलाई आफ्ना नागरिकहरूमा आशा जिवित राखेर महामारीसंग लड्ने चुनौती आईलागेको छ । आउनुहोस् हामी पनि सबै मिलेर महामारीको सामना गरौं। अप्ठ्यारोमा परेकालाई सहयोग गरौं। नागरिकका आशा जिवित राखौं। देशलाई मर्न नदिऊॅ ।

चैत्र १६,२०७६
लकडाउनको छैठौं दिन
वुटवल |

खै विशेषको विशेषता ?

हे आफूलाई धनवान, वलवान, शक्तिशाली, पहुॅचवाला, चलाख, साहु, महाजन, कुलीन र विशेष ठान्नेहरू हो -

सक्छौ भनें ज्वरोले थलिएर अन्तिम सास लिंदै गरेको तिम्रै प्रियजनलाई सान्त्वना दिन उसको गालामा हातले सुम्सूम्याएर त हेर ।

यो संभव छैन भनें तिम्रो धन, बल, छल, पावर र पहुँच लगाएर यसलाई संभव बनाऊ ।

त्यो पनि संभव छैन भनें ती सवै काम नलाग्ने चिजहरूका आधारमा आफूलाई अरू भन्दा उच्च र विशेष ठान्न छाडिदेऊ ।

चैत्र १४, २०७६
वुटवल
(कोरोना भाईरस महामारीको कारण देश ठप्प भएको चोथो दिन)

भाउजुको अंग्रेजी मोह र दाईको तनाव

बिहान ११:३१ मा फेसबुक हेरें।
एकजना भाउजुले १५ मिनेट अगाडि आफ्नो एउटा ताजा भनाई अंग्रेजीमा राख्नुभएको रहेछ। हेरें
तर लाईक र कमेन्ट केही गरिन किनकी त्यो राम्ररी बुझिन र कताकता मलाई त्यस्तो पोष्ट नराख्नु भएको भएपनि हुन्थ्यो यसले कसैको चित्त दुख्न पनि सक्छ भन्ने जस्तो पनि लाग्यो। फेरि अर्कोतिर अहिले कोरोनाको चर्चा चुलिएको बेला हँसाउन खोज्नुभएको होला जस्तो पनि लाग्यो।
११:३३ मा मैले वहाँलाई मेसेन्जरमा लेखें- भाउजु खाना खानुभयो अनि दाई खै त ?
जवाफ: खाईम वावु । दाई त लकडाउन हेर्न चोकतिर जानुभाछ।
म: बाहिर त नजानुपर्ने
जवाफ: खै बावु । मैले भाॅडा माझ्न थालें वहां हिँड्नुभएछ ।
म: मैले भाउजुको फेसबुकको लेखाई हेरें। तर त्यति बुझिन।
जवाफ: त्यत्तिकै ठट्टा गरेको नि बावु।
(ठट्टा भनें पछि मैले अरू भन्न आवश्यक ठानिन)
म: हस् दाइलाई घरै वस्न भन्नुहोला।
जवाफ:OK.

करीव १ घण्टापछि भाउजुको फोन आयो :
म: हजुर भाउजु ।
भाउजु: मैले फेसबुकमा लेखेको कुराले दाई रिसाएर बम्किनु भयो वसिखानु छैन।
म: अनि दादाले के भन्नु भो त?
जवाफ: केही भन्नु भएन। त्यो फेसवुकवाट हटाइहाल भन्नुभयो। अनि रिसाउँदै छततिर जानु भा छ।
म: अनि हटाउन भो त?
- अॅह । हटाकी छैन। के नमिलेको हो बुझेर मात्रै हटाम्ला भनेर।
म: हजुरले के लेख्न खोज्नु भा थ्यो भन्नू त।
- मैले त कोरोना ले वुढावूढीलाई बढी असर गर्छ रे भनेर जेष्ठ नागरिकहरू सचेत रहनुहोला भनेको त हो नि। त्यति लेख्दा के विग्रन्छन् र ?
(मैले पनि बल्ल वहांले लेख्न खोजेको कुरा बुझे)
म: ए हो र। त्यसो भए अहिले तपाईले भन्न खोजेको जस्तो अलि मिलेको छैन हटाउनू। अनि कि नेपालीमा लेख्नू। कि दाजुसँग सिकेर लेख्नू होला नि त रिसाउनुपर्ने के छ र ।
भाउजु: अनि तपाईले अघि हेर्दा नै मिलेन भन्दिन पर्दैन त?
म: अनि तपाईले ठट्टा गरेको भन्नु भो अनि मैले त पत्याएं।
- तपाईँले लाईक र कमेन्ट केही नगरेको देखेर मलाई कस्तो कस्तो त लाग्या थ्यो। हस म हटाउॅछु।
म: हस् ।

वहांले लेख्न खोज्नुभएको रहेछ -
Be Careful Senior Citizens.
लेखिएछ-
Be Ware of Senior Citizens.

प्लाष्टिक फूलको सुगन्ध

भाग्य चम्काउने पल मिलोस्,
ढाॅटछल गर्ने बल मिलोस् |
मालिक नभए दास नै/कमारै सही,
आड दिनें एउटा दल मिलोस् ||

हिसाब विनाको चन्दा मिलोस्
फन्दा विनाको धन्दा मिलोस् |
नाइके नभए ढोके नै सही,
गुटको एउटा अखडा मिलोस् ||

कपटको मतिसंगै, जुलुमको हात मिलोस्
गद्दि अनि गाथ मिलोस् ¦
मूलनाईकेको साथ मिलोस्,
खतवात सबमा माफ मिलोस् ||

माफियाको दान मिलोस्
प्लाष्टिकफूलको मान मिलोस् |
महलको बास मिलोस्, पराईको गास मिलोस्,
वेलुनको वैभव मिलोस्, सुराको शान मिलोस् ||

तामसीको लत मिलोस्, सुन्दरीको मत मिलोस्
तनलाई सधै चैन मिलोस्, मनलाई अझै वेग मिलोस् |
विगतको विस्मृति मिलोस्, आगतको आशक्ती मिलोस्,
नशा उत्रिदा अहंकारको, आफ्नै कर्मको फल मिलोस् ||

-चिरञ्जिवी पौडेल
चैत्र सङ्क्रान्ति, २०७६

पोशाक एक: दृष्टि अनेक

कसैले लगाए - फेशन
कसैले लगाए - युनिफर्म
कसैले लगाए - कला
कसैले लगाए - उत्ताउलो
कसैले लगाए - छाडा
कसैले लगाए - गरीबी । 

किन कि पुस्तकको Expiary date हुँदैन...

पसलबाट ल्वाङ पोको पारेर ल्याइएको कागजमा फेला परेको- जस्ताको तस्तै साभार:
जीवन' र 'मृत्यु' को परिभाषा:
- जीवन : 'समय' र 'व्यक्तिका गतिविधि' बीच तालमेल मिलेको अवस्था ।
- मृत्यु : 'समय' र 'व्यक्तिका गतिविधि' बीच तालमेल नमिलेको अवस्था । 

- चिरञ्जिवी पौडेल
२०७६ माघ

निदाउन सक्दैन त्यो

बाचा र कबूल, ईमान र प्रतिज्ञा, विश्वास जान्दैन त्यो !
जनहरू झरून् या मरून् सडकमा, परवाह मान्दैन त्यो !!
जाल, झेल र कमाल विना धनको, चुनाव ठान्दैन त्यो !
मिलोस् विजयीमाला कुनै रीतले, पाँचवर्ष फर्कन्न त्यो !!

परिवर्तन शुरू स्वयं आफूबाटै, खराब सुनिन्न त्यो !
आफन्तजनका तिमी र तपाईँ, पुरानो भेटिन्न त्यो !!
गाडीमा सिसा, त्यो पनि कालो, बाटोमा देखिन्न त्यो !
सियोस् अनि बक्सियोस् अब, अप्रिय लाग्दैन त्यो !!

तस्कर, दलाल, ठग र फटाहा, पराई ठान्दैन त्यो !
जनहरू बोलुन पीडा र मर्म, ऊ बोली सुन्दैन त्यो !!
आशक्ती राखी विशाल धनको, कर्तव्य सम्झन्न त्यो !
सागरमै डुबोस् मोह र लोभको, प्यास अझै मेटिन्न त्यो !

जनमतबाटै तिरष्कृत नभई, शक्ति त छाड्दैन त्यो !
बेचेर सबै निष्ठा र ईमान, केही बाँकी राख्दैन त्यो !!
बाहिर परे तर्सिन्छ आफै, आत्माले ढाॅटदैन त्यो !
जाग्ने पो हुन की पुराना फाइल, निदाउन सक्दैन त्यो !!

- चिरञ्जीवी पौडेल
२०७६, मााघे सङ्क्रान्ति ।