गृहस्थीका लागि व्यवहारिक शिक्षा

 पृष्ठभूमि

बुद्धको शिक्षा सार्वभौम छ । अभ्यास गर्न सकेमा गृहस्थहरूका लागि त यो सञ्जीवनी नै हो । त्यसबेला मगधमा चालीस करोडका मालिक कुनै गृहपति थिए । उनको छोराको नाम सिगाल थियो। अभिमान/घमण्डका कारण बुद्धको शरणमा जान रोकिएको थियो सिगाल । उसलाई उसका पिताले मर्नुअघि हरेक विहान गङ्गामा स्नान गरेर ६ वटा दिशालाई नमस्कार गर्न आग्रह गरे । पिताको यस्तो अन्तिम आग्रहलाई मान्न सिगाल तयार भयो । गङ्गामा नुहाएर दिशाहरूलाई नमस्कार गरिरहेको बेलामा बुद्ध र सिगालको भेट हुन्छ। त्यहाॅ बुद्धले गृहस्थहरूका लागि अति महत्वपूर्ण उपदेश दिनुभएको पाइन्छ । यिनै उपदेशहरूलाई गृही विनय भनिन्छ।

त्याग्नुपर्ने चौध पापकर्महरू:

१. चारवटा कर्मक्लेश

• प्राणीहत्या
• चोरी,
• असत्य भाषण र
• व्यभिचार

२. चार प्रकारका पाप

• रागका कारण गरिने पाप
• द्वेषको कारण गरिने पाप
• मोहका कारण गरिने पाप र
• भय/डर का कारण गरिने पाप

३. सम्पत्ति नाश हुने ६ वटा कारण

• सुरापान
• असमयको भ्रमण
• मेलामहोत्सव/रमझम
• जुवातास
• कुमित्र (खराव मित्र) को संगत र
• आलस्य (अल्छीपन)

सुरापानका बेफाइदा :
• सम्पत्तिको नाश
• परिवारमा कलह
• रोगग्रस्त जीवन
• मानसम्मान गुम्नु
• लाज र शालीनतामा कमी
• मानसिक समस्या

असमयको भ्रमणका बेफाइदा:

• आफू असुरक्षित हुनें
• परिवार असुरक्षित हुनें
• धन असुरक्षित हुनें
• खराब कामको भागीदार भईने संभावना
• अपराधको झुठो आरोप आईलाग्न सक्नें
• अन्य संकट आईपर्ने संभावना

मेलामहोत्सव/रमझममा सहभागी हुॅदा का बेफाइदा:

• नाच, सिनेमा, गीत, कन्सर्ट आदिको कुलत बस्न सक्नें
• रमाइलोका कारण मन अस्थिर हुनें
• गैर सांस्कृतिक संगीतमा रूचि बढ्नें
• जादू, झाॅक्री र नाटक हेर्ने लत बस्नें
• मेलामहोत्सव कहिले आउला भन्ने मनमा आतुरता बढ्नें
• बाजा बजेको सुनिहालेमा घरको काम नै छोडेर जान मन लाग्नें

जुवातासका बेफाइदा:

• शत्रुताको भावना बढ्नें
• पश्चाताप हुनें
• धनको नाश हुनें
• ईज्जतमा दाग लाग्नें
• आफन्त तथा समाजका व्यक्तिले विश्वास नगर्ने
• छोराछोरीको भविष्य धरापमा पर्नें

कुमित्रको संगतका बेफाइदा:

• धूर्त बनिन्छ
• मद्यपानमा फसिन्छ
• दुर्व्यसनी बनिन्छ
• कृतघ्न बनिन्छ
• ठग बनिन्छ
• गुण्डागर्दीमा संलग्न भईन्छ।

अल्छी हुनुका बेफाइदा:

• जाडोको बहानामा काम नहुने
• गर्मीको बहानामा काम नहुने
• साॅझको बहानामा काम नहुने
• बिहानै छ भनी काम नहुने
• भोकको बहानामा काम नहुने
• सार्है खाइयो भन्ने बहानामा काम नहुने।

कस्ता मित्रलाई कुमित्र भनिन्छ?

• लिन जान्ने दिन नजान्ने
• बोलीले ठीक्क व्यवहारले दिक्क पार्ने
• मुखमा राम राम बगलीमा छुरा भएको
• सम्पत्ति उडाउनेछ मित्र

लिन जान्ने दिन नजान्ने मित्र:

• अरूको चोरेरै भएपनि लिनें
• थोरै दिएर धेरै आशा गर्नें
• आपतकालको बहाना बनाएर माग्ने
• पैसाको लागि मात्र साथी बन्ने

बोलीले ठीक्क व्यवहारले दिक्क पार्ने मित्र:

• केही माग्दा अघि भर्खर सम्म थियो अरूलाई दिईसकें भनी ठीक्क पार्नें
• केही माग्दा भोलि यस्तो गर्दैछु त्यसैले साॅचेर राखेको भनी ठीक्क पार्नें
• देखावटी सम्मान देखाउने
• आफूसंगै भएको अरूलाई चाहेको कुरा काम नलाग्ने गरी बिग्रिसकेको बहाना गर्ने

मुखमा राम राम बगलीमा छुरा भएको मित्र:

• खराब काम गर्न उक्साउनें
• अगाडि प्रशंसा गर्ने
• पछाडि निन्दा गर्ने।

सम्पत्ति उडाउने मित्र:

• मद्यपानमा साथ दिनें
• कुसमयमा चोक र गल्ली घुम्न जोड गर्नें
• एउटै काममा गहिरिएर लामो समयसम्म लागिरहन बाधा पुर्याउने
• मनोरञ्जनका लागि मात्र साथी बन्ने
• जुवातासका आदि दुषकृत्यमा साथ दिनें ।

- बुद्ध दर्शन

सरल अध्ययन।